W Smardzewicach i Skansenie
   Bliźniaczy bróg - 02.08.2006

Odbudowa brogu w Skansenie - czerwiec 2007

Niezwykłą metamorfozę przeszła drewniana budowla, pełniąca do niedawna rolę magazynu na paszę na terenie Ośrodka Hodowli Żubrów w Smardzewicach. Obiekt, nazywany tu od lat „brogiem”, został zbudowany w 1934 roku podczas tworzenia tzw. zwierzyńca dla czterech bizonów, ofiarowanych prezydentowi Ignacemu Mościckiemu przez Polonię Kanadyjską. Stary bróg dzielił losy smardzewickiej hodowli bizonów, a potem żubrów aż do jesieni ubiegłego roku. Wtedy to, w związku z budową nowego spichlerza na żubrzą karmę, został rozebrany.

Odbudowa brogu w Skansenie - czerwiec 2007

Początkowo zamierzano przeznaczyć drewniany materiał uzyskany z rozbiórki na opał. Jednakże ta budowla, będąca znakomitym przykładem tradycyjnej sztuki ciesielskiej i cennym świadkiem historii na terenie dawnej Puszczy Pilickiej, uzyskała szansę na „drugie życie”. Stało się tak za sprawą Skansenu Rzeki Pilicy, który w porę zainteresował się niezwykłym śpichlerzem, pozyskując gratisowo jego elementy od dyrekcji Kampinoskiego Parku Narodowego, zarządzającego ośrodkiem w Smardzewicach. Po demontażu starego brogu, dokonanym w końcu ub. roku według wszelkich prawideł konserwatorskich, wszystkie części 73-letniej budowli trafiły do tomaszowskiego skansenu.

Bróg odbudowany w Skansenie - koniec lipca 2007

Z końcem maja tego roku zaczęło się tutaj przywracanie jej dawnego, oryginalnego kształtu. Okazało się przy tym, że niemal wszystkie belki szkieletu brogu są świetnie zachowane. Można je było ponownie połączyć drewnianymi kołkami. Nieco gorzej zachowało się drewniane obicie brogu, dlatego cześć desek trzeba było zamienić na nowe. Warto podkreślić, że przy odbudowie zostały zachowane bądź pieczołowicie odtworzone takie detale, jak ozdobna iglica na 4-spadowym dachu budowli (zwana tradycyjnie pazdurem), drewniane zasuwy oraz kute z żelaza skoble i zawiasy wrót.

Budynek brogu - jesień 2005

Swoistą ciekawostką jest fakt, iż zarówno rozbiórka, jak i odbudowa tego śpichlerza jest dziełem braci – bliźniaków: Piotra i Pawła Antosików, pochodzących ze wsi Łazy Duże pod Milejowem. Obydwaj rzemieślnicy, których śmiało można nazwać mistrzami dawnej ciesiółki, zrekonstruowali wiele drewnianych budowli w bliższej i dalszej okolicy, a w tym szereg budynków i urządzeń w remontowanym i modernizowanym od trzech lat smardzewickim ośrodku hodowli żubrów. Wśród nich jest zbudowany w ciągu ostatniej zimy przez cieśli-bliźniaków drewniany magazyn na paszę dla żubrów, będący wierną, choć nieco większą kopią jego poprzednika.

Nowy budynek brogu w OHŻ Smardzewice - wiosna 2007

Na podkreślenie zasługuje również to, że zarówno przeniesienie, jak i odbudowanie historycznego brogu było finansowane z dochodów własnych skansenu, uzyskiwanych ze sprzedaży biletów wstępu, prowadzenia lekcji muzealnych i urządzania ognisk dla turystów. W niecodziennym dziele rekonstrukcyjnym wspierały skansen nadleśnictwa w Smardzewicach, Spale i Opocznie, które nieodpłatnie przekazały drewno na ten cel. Cennym sojusznikiem był także tomaszowski Zakład Przemysłu Drzewnego „Tartom”, dokonujący gratisowego przetarcia sosnowych pni na wymieniane belki i deski. Finansowej pomocy udzieliły także zakłady przemysłu drzewnego w Petrykozach i Konewce, tartak „Poltrak” w Skotnikach oraz „Ceramika Paradyż” – oficjalny sponsor skansenu.

Rozbiórka brogu - wrzesień 2006

Dodajmy, że oprócz niewątpliwych walorów architektonicznych i historycznych odbudowany bróg jest cennym nabytkiem skansenu, jako obiekt użytkowy. Na razie pełni funkcję magazynu na eksponaty skansenu. Warto podkreślić, że wraz z odbudową brogu zadbano o jego otoczenie; przed budynkiem został ułożony, ze stylizowanych „kocich łbów”, placyk wraz z drogą dojazdową. Kostkę brukową na ten cel udostępniła, częściowo nieodpłatnie, firma pana Kazimierza Mordaki, zaś ułożenie kostki wykonała całkowicie gratisowo firma brukarska „Bruktom” pana Pawła Wodzińskiego z Tomaszowa. Podobny, duży „upust” zastosowała firma instalatorstwa i pomiarów elektrycznych „ZIPE” pana Sławomira Chojeckiego przy instalowaniu odgromnika na odbudowanym budynku brogu.

 W Smardzewicach i Skansenie
   Bliźniaczy bróg - galeria zdjęć