Najważniejszym eksponatem w tym dziale, jak również jednym z najcenniejszych eksponatów w całym Skansenie Rzeki Pilicy jest wydobyty z dna Pilicy opancerzony ciągnik artyleryjski Luftwaffe na podwoziu SdKfz 8, nazywany potocznie „Lufcikiem”. Jest to jeden z wielu pojazdów zatopionych w Pilicy podczas przeprawy oddziałów niemieckich w styczniu 1945 roku. „Lufcik” jest jedynym zachowanym transporterem tego typu na świecie, na dodatek… uruchomionym po półwieczu i dlatego stanowi ogromną atrakcję placówki.

Przejdź do działu poświęconemu "Lufcikowi".

W dziale militarnym prezentowane są również wydobyte z Pilicy części pojazdów z II wojny światowej oraz inne elementy uzbrojenia i wojskowego oporządzenia. Można tutaj zobaczyć także radzieckie armaty dywizyjne: wz. 1942 ZiS-3 kal. 76,2 mm oraz D-44 kal. 85 mm. Obydwie były używane po II wojnie światowej przez Ludowe Wojsko Polskie.

Jesienią 2004 roku wykonano również rekonstrukcję niemieckich umocnień na „Linii Pilicy” z 1944 roku. Okopy te są wykorzystywane podczas widowisk mających na celu przybliżenie wydarzeń rozgrywających się nad brzegiem Pilicy ponad 60 lat temu.

W Skansenowym młynie tymczasowo prezentowane są również dwie wystawy o tematyce wojennej. W przyszłości zostaną one przeniesione do budynku świetlicy, pozyskanego do Skansenu z ośrodka kolonijnego znajdującego się niegdyś w okolicy Niebieskich Źródeł.

Na pierwszym piętrze młyna prezentowana jest ekspozycja „Wojna zatrzymana w Pilicy”. Upamiętnia ona walki stoczone na „Linii Pilicy” przez wojska niemieckie i radzieckie w styczniu 1945 roku. W części poświęconej Armii Czerwonej można zobaczyć elementy wyposażenia, broń oraz odznaczenia żołnierzy radzieckich, a także mapę sztabową z okresu II wojny światowej oraz mapki działań wojennych. Natomiast w części niemieckiej wystawy oprócz map, broni, elementów wyposażenia oraz odznaczeń można oglądać także rzeczy osobiste żołnierzy, pochodzące w większości z pojazdów wydobywanych z Pilicy staraniem Stowarzyszenia Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza.

Dużym zainteresowaniem zwiedzających cieszą się na wystawie takie eksponaty jak: lufa od niemieckiego działka przeciwlotniczego typu Flak 36 kal. 37 mm, lufa od niemieckiego najcięższego moździerza kalibru 120 mm oraz działko z radzieckiego samolotu szturmowego IŁ 2 o kalibrze 23 mm. Uwagę zwraca również niemiecki pocisk rakietowy (nazywany „ryczącą krową”) kal. 320 mm wraz z autentyczną prowadnicą, zestaw trzech niemieckich granatników p.panc. – pancerfaustów, niemiecka pancerzownica – tzw. panzerschreck oraz niemieckie bomby lotnicze – burząca i kasetowa. Dosyć rzadkim eksponatem jest także znajdująca się w zbiorach Skansenu prawie kompletna lufa od francuskiej armaty polowej wz. 1937 kal. 37 mm. Pewne ilości tej armaty, zdobyte przez Niemców w 1940 roku, były przez nich nadal używane podczas wojny. Najnowszym nabytkiem Skansenu jest kompletna lufa wraz z fragmentem lawety od niemieckiej armaty p.panc kal. 76,2 mm (przerobionej ze zdobycznej armaty radzieckiej) wykopana ostatnio na terenie niemieckiej „Linii Pilicy” pod Rzeczycą. W dziale tym prezentowana jest także niezwykła w skali kraju kolekcja, zatytułowana symbolicznie: „Miecze - na lemiesze”, a ukazująca powojenne, pokojowe wykorzystanie rozmaitych elementów wojskowego uzbrojenia i wyposażenia porzuconego w styczniu 1945 roku podczas walk nad Pilicą.

Ponadto na wystawie zgromadzono narzędzia używane do budowy umocnień na „Linii Pilicy”, a także wiele unikatowych zdjęć, na których można zobaczyć skutki działań wojennych prowadzonych nad Pilicą. Prezentowane na ekspozycji przedmioty w większości zostały wydobyte z rzeki lub znalezione w pobliżu jej brzegów.

Na poddaszu młyna znajduje się wystawa zatytułowana „Pilickie Verdun. Grudzień 1915 – maj 1915”, która upamiętnia ciężkie walki pozycyjne mające miejsce na odcinku Pilicy pomiędzy Inowłodzem a Nowym Miastem. Prezentowanych jest na niej wiele unikatowych, archiwalnych dokumentów i zdjęć, a także autentycznych pamiątek z I wojny światowej, znajdowanych do tej pory na nadpilickich pobojowiskach. Szczególnie cennym świadkiem historii jest autentyczny album fotograficzny, należący niegdyś do oficera armii rosyjskiej, który wraz ze swoim 116 pułkiem piechoty zaczynał w grudniu 1914 roku szlak bojowy właśnie nad Pilicą. Album, który trafił 2 lata temu do pilickiego skansenu zawiera ponad 100 oryginalnych, unikatowych fotografii obrazujących głównie życie okopowe żołnierzy rosyjskich, a także zniszczenia Nowego Miasta. Jest tu również imponujący zestaw prawie 200 niemieckich i austriackich pocztówek propagandowych a okresu I w. św.

Ekspozycję wzbogacają również wyeksponowane na manekinach zrekonstruowane, kompletne dwa mundury rosyjskie (oficera i szeregowca) oraz mundury żołnierza niemieckiego i austriackiego z okresu I wojny światowej. Nie brakuje również elementów autentycznego uzbrojenia i żołnierskiego oporządzenia armii walczących podczas I wojny światowej nad Pilicą, a w tym ckm Maxim wz. 1910, pistolety - bergmann, Steyr i nagant, szable – niemiecka, rosyjska i austriacka, artyleryjski kindżał tzw. bebut z 1911 roku, austriacki tasak saperski oraz karabin Mosin wz. 1891. Wystawę wzbogacają unikatowe mapy obrazujące przebieg walk nad Pilica od końca grudnia 1914 do maja 1915 roku.